Cudze chwalicie, swego nie znacie!

„Cudze chwalicie, swego nie znacie!”

innowacja z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego

Trudno być patriotą swojego kraju,
nie znając i nie kochając swojej
małej ojczyzny – najważniejszego
własnego miejsca na Ziemi.
Jeśli tej miłości nie ukształtuje szkoła
i środowisko, po prostu się nie
ukształtuje wcale.

Maria Jakubowska

W otaczającej nas dziś rzeczywistości poczucie własnej tożsamości staje się czymś niezwykle ważnym i znaczącym; szczególnie dotyczy to współczesnej edukacji szkolnej i pozaszkolnej, która winna być skierowana na wychowanie człowieka mądrego, otwartego i zaangażowanego w odkrywanie i poznawanie własnych korzeni. Głównym celem kształcenia dzieci i młodzieży staje się kształtowanie postaw w powiązaniu z tradycjami własnego regionu, w poczuciu ich wartości i odrębności, ale także dostrzeganie całego dziedzictwa kulturowego ojczyzny. Sukcesywne zdobywanie wiedzy przez uczniów służy ich zaangażowaniu się w sprawy wspólnoty lokalnej, sprzyja przyszłej aktywności społecznej oraz otwieraniu się na inne społeczności i kultury.

Działania edukacyjne zmierzające do umocnienia własnych tradycji kulturowych sprzyjają naturalnej samoobronie przed zagubieniem w kulturze masowej, ale przede wszystkim umożliwiają młodej generacji Polaków dokonywanie trafnych wyborów, akceptowanie odmienności oraz uczą tolerancji dla różnych zachowań, obyczajów i kultur. Dla każdego człowieka pojęcie własnej „małej ojczyzny”, owego skrawka ziemi utożsamianego z domem rodzinnym, z osobistymi przeżyciami, uczuciami i emocjami, jest czymś ważnym, gdyż stanowi naturalną przestrzeń kształtowania charakteru i osobowości, mentalności oraz wrażliwości. Poczucie zakorzenienia ma zatem istotne znaczenie w realizacji własnej podmiotowości, a więc bycia sobą i u siebie, w stronach rodzinnych i ojczystych.

Mała ojczyzna jest to świat, w którym żyjemy na co dzień, to najbliższy krajobraz, wszystko to co jest wokół obecne; przyroda, ludzie, stworzona przez nich kultura – cała najbliższa nam cywilizacja. Mała ojczyzna to przeszłość i tradycja. Wszystko to co się złożyło na jej obecny kształt. Mała ojczyzna to teraźniejszość; wszystko to co sami u siebie wczoraj i dzisiaj tworzymy. Mała ojczyzna to przyszłość, można ją zaplanować i wspólnie realizować plany. Może właśnie zajęcie się tym zagadnieniem jest jednym z najważniejszych zadań edukacji szkolnej przygotowującej młodego człowieka do świadomego uczestnictwa w życiu, tu i teraz i w przyszłości? We fragmencie homilii Jana Pawła II wygłoszonej w Krakowie 2002 roku papież Polak nawoływał Polaków „by strzegli swych wartości i tego dziedzictwa, które stanowi o ich tożsamości”. Chcemy, by uczniowie naszej szkoły nie tylko znali swoje miasto, jego historię, zabytki, tradycje, ale również otaczali je troską, dbali o jego piękno, zabiegali o dalszy rozkwit, a przede wszystkim byli dumni, że są jego mieszkańcami. Jest wiele zakątków na świecie, które uznawane są za piękne i godne poznania – My też nie mamy się czego wstydzić! Często ze zdziwieniem odkrywamy, że to właśnie  u nas, po sąsiedzku, żyli ludzie, którzy odegrali znaczącą rolę w kształtowaniu współczesnego oblicza regionu, kraju, a może nawet wnieśli trwały ślad w kształtowanie współczesnego świata. Może to właśnie u nas rozegrały się wydarzenia ważne w historii kraju, o których dziś niewielu pamięta, myśląc jedynie o troskach i kłopotach dnia codziennego. Popatrzmy bliżej na obyczaje i obrzędy, przez niektórych uważane za anachronizm niegodny uwagi. Tymczasem to właśnie one często stanowią o atrakcyjności regionu, a nawet odpowiednio wyeksponowane mogą stać się impulsem do rozwoju ekonomicznego. Żeby móc się pochwalić swoją tożsamością, trzeba najpierw dobrze ją poznać i w tym właśnie ma pomóc młodemu człowiekowi prezentowana innowacja. Autorkom zależy na tym, aby uczniowie nie tylko posiadali wiedzę o najbliższym regionie, ale aby ta ziemia, na której się urodzili i mieszkają stała się im bliska.

Realizacja treści podstawy programowej dla II etapu kształcenia z zakresu edukacji regionalnej nie umożliwia zdobycia wystarczającej wiedzy o swoim regionie. Obserwując podczas lekcji historii i przyrody brak, u większości uczniów, własnej tożsamości regionalnej oraz więzi emocjonalnych ze swoim miejscem zamieszkania, nauczycielki tych przedmiotów postanowiły prowadzić w roku szkolnym 2010/2011 oraz 2011/2012 Koło Regionalne.

Innowacja „Cudze chwalicie, swego nie znacie!” adresowana jest do uczniów klas piątych, a następnie szóstych zainteresowanych tematyką regionalną.

Aby program innowacji z zakresu edukacji regionalnej był dla uczniów atrakcyjny, założono, że poszczególne treści będą przekazywane jak najbardziej różnorodnymi metodami (obserwacje, prace badawcze, metody problemowe, gry dydaktyczne, analiza tekstów źródłowych, wycieczki, projekt, drama). Zarówno metody, jak formy pracy powinny być dostosowane do zainteresowań i potrzeb poznawczych uczniów.

Preferowanymi metodami pracy powinny być metody aktywizujące ucznia, uwzględniające i pobudzające zainteresowania dzieci, wyzwalające w nich inwencję i ekspresję twórczą. Aby rozwijać wszechstronnie młodego człowieka i przygotować go do samodzielnego zdobywania wiedzy, świadomego gromadzenia i wykorzystywania informacji, należy stosować nowe techniki, które umożliwiają uczenie się poprzez działanie. Metody aktywizujące mają również duże walory wychowawcze, m.in. poprzez kształcenie umiejętności współpracy w zespole.

W celu aktywizowania i pobudzania zainteresowań dzieci problematyką regionalną – dziedzictwem kulturowym w regionie powinno się, w miarę możliwości, prowadzić zajęcia w terenie, poza szkołą, w tym także lekcje muzealne. Zajęcia poza szkołą umożliwiają bezpośrednie zdobywanie doświadczeń i wiedzy, ułatwiają wprowadzenie zasad funkcjonowania w różnych miejscach oraz pozytywne formy zachowania się. Ważne jest również stosowanie metody dramy oraz umożliwienie dzieciom prezentowania swoich wiadomości i umiejętności poprzez udział w rozmaitych konkursach, wystawach, pokazach, przedstawieniach, itp. Przy doborze metod pracy należy zawsze pamiętać, że nadrzędnym zadaniem w realizacji  problematyki regionalnej w nauczaniu jest wykształcenie poczucia więzi z otoczeniem, świadomość własnych „korzeni” oraz odnajdywanie źródeł wartości w dziedzictwie kulturowym w regionie.

W innowacji szczególną uwagę zwrócono na rozwój twórczej aktywności dziecka, rozwijanie talentów organizatorskich, kształtowanie emocjonalnego związku z regionem i krajem. Osiągnięcie takich postaw byłoby niemożliwe bez bezpośrednich i aktywnych kontaktów z rodzicami.

To już za nami…

I okres roku szkolnego 2010/2011

  • Szkoło, szkoło na Morawie!

Uczniowie poznali historię szkoły na podstawie kronik i dokumentów archiwalnych. Posługując się zdobytą wiedzą rozwiązywali krzyżówki i układali kalendarium wydarzeń związanych ze stuletnią historią naszej szkoły.

  • Zwiedzamy Szopienice.

Wycieczkę po Szopienicach wg trasy historycznej opracowanej przez uczennicę szkoły S. U. w roku szkolnym 2007/2008 podzieliliśmy na dwie części: wschodnią i zachodnią. Podczas spacerów uczniowie nie tylko poznawali szopienickie zabytki, ale także kształcili przydatne umiejętności, np. posługiwanie się mapą i określanie kierunków świata.
Zdjęcia niektórych obiektów z naszej trasy możesz zobaczyć tutaj.

  • Miejsca magiczne w naszej dzielnic.

Po wycieczce ulicami naszej dzielnicy i prezentacji zdjęć wykonanych przez nauczycieli i uczniów, uczniowie opracowali plan Szopienic z zaznaczeniem miejsc najciekawszych, najładniejszych oraz najbardziej lubianych przez dzieci.

  • Fauna i flora Szopienic.

Zbierając materiał zielnikowy, uczniowie obserwowali wybrane gatunki roślin i zwierząt w Zespole Przyrodniczo-Krajobrazowym „Szopienice-Borki”.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Cuda przyrody w naszym mieście.

Z zebranych wcześniej okazów roślin uczniowie wykonali zielniki, a dzięki prezentacji multimedialnej poznali inne atrakcje przyrodnicze naszego miasta.

  • Historia odczytana z nagrobków na szopienickim cmentarzu.

Na początku listopada odwiedziliśmy szopienicki cmentarz, aby zapalić znicze na mogiłach osób zasłużonych dla naszego regionu.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Górnik z karbidką i pyrlikiem.

Podczas zajęć związanych z Barbórką uczniowie mieli okazję do spotkania z górnikami. Nasze zaproszenie przyjęli trzej panowie pracujący w katowickich kopalniach: „Kleofas”, „Wujek” i „Staszic”. Zapoznali oni uczniów z trudami pracy pod ziemią, omówili przygotowaną prezentację multimedialną i odpowiedzieli na pytania dotyczące m. in. pięknych górniczych mundurów. Na zakończenie dzieci węglem wykonały prace plastyczne nt. pracy w kopalni.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Siemieniotka i mocka, czyli tradycyjna śląska wigilia.

Na zajęciach uczniowie omówili obyczaje związane z okresem Świąt Bożego Narodzenia, a także własnoręcznie wykonali portfolio. Na ostatnim spotkaniu przed świętami wspólnie przygotowaliśmy tradycyjną śląską potrawę wigilijną – makówki.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Franciszkanie z Panewnik.

W trakcie wycieczki do Bazyliki oo. Franciszkanów w Panewnikach uczniowie zwiedzili park oraz największą w Europie szopkę bożonarodzeniową.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Babcina jakla – piękno i bogactwo śląskiego stroju ludowego.

W bogaty świat śląskich strojów wprowadziła uczniów pani Hanna Owczarek-Marszałek (bibliotekarz naszej szkoły), która zaprezentowała maleńką cząstkę swoich prywatnych zbiorów. Na kolejnych zajęciach wykonywaliśmy różnorodne stroje śląskie. Z resztek tkanin dzieci wyczarowały piękne ubiory: codzienne i odświętne, letnie i zimowe oraz kobiece i męskie.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

II okres roku szkolnego 2010/2011

  • Familok z kachlokiem i chlewikiem

W celu przybliżenia uczniom typowego dla Śląska budownictwa, wybraliśmy się na spacer po osiedlu robotniczym na Wilhelminie. Zobaczyliśmy także zabytkowy pałacyk Pritwitz.
Zdjęcia z tego spaceru możesz zobaczyć tutaj.

  • Cmentarze Katowic

W ramach tych zajęć odwiedziłyśmy dwie katowickie nekropolie. Na cmentarzu przy ulicy Francuskiej przybliżyłyśmy uczniom postaci związane z historią regionu, m.in. Wojciecha Korfantego, Józefa Rymera i Kazimierza Skiby, natomiast na cmentarzu przy ulicy Sienkiewicza ludzi kultury, m.in. Krystyny Bochenek, Zbigniewa Cybulskiego i Jerzego Dudy – Gracza. Do każdej osoby przygotowałyśmy rebusy, zagadki lub inscenizacje przybliżające jej życie i twórczość, np. przy grobie Zbyszka Cybulskiego odtworzyliśmy pamiętną scenę z filmu „Popiół i diament” z zapalaniem lampek ku pamięci poległych kolegów.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Kołatki i inne symbole Świąt Wielkanocnych

Uczniowie poznali rośliny, z których robi się na Śląsku tradycyjne palmy wielkanocne i samodzielnie je wykonali. Z jajek zabarwionych w łupinach cebuli próbowali stworzyć kraszanki, choć trochę podobne do tych, które dwa dni wcześniej widzieli na spotkaniu z panem Leszkiem Jęczmykiem. Poznali również inne obrzędy i symbole Świąt Wielkanocnych, np. kołatki.
Zdjęcia z tych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • I SZKOLNA  BIESIADA ŚLĄSKA

Imprezą łączącą różnorodne elementy regionalizmu była I SZKOLNA  BIESIADA ŚLĄSKA zorganizowana w ramach obchodów 90 rocznicy III Powstania Śląskiego. Jako temat przewodni tej imprezy wykorzystałyśmy autorski scenariusz przedstawienia w gwarze śląskiej „Nasz plac na Wasz plac” opracowany przez panią Krystynę Makowską. Uczestnicy spotkania mieli możliwość poznania zapomnianych śląskich wyliczanek, tańców i piosenek oraz wykorzystania w praktyce umiejętności mówienia gwarą.
Zdjęcia z tej imprezy możesz zobaczyć tutaj.

  • Sanktuaria Maryjne na Śląsku

Na miesiąc maj zaplanowałyśmy zajęcia Sanktuaria Maryjne na Śląsku. Postanowiliśmy udać się z pieszą pielgrzymką do Bogucic, aby tam modlić się przed obrazem Matki Bożej Boguckiej. Kiedy po półtorej godzinnym marszu dotarliśmy na miejsce okazało się, że czeka na nas niespodzianka. Mogliśmy z bliska przyjrzeć się pracy ekipy filmowej, nagrywającej scenę ślubu Magika – lidera zespołu Paktofonika.
Zdjęcia z pielgrzymki możesz zobaczyć tutaj.

I okres roku szkolnego 2011/2012

  • Zanim Katowice stały się miastem

We wrześniu wykorzystując piękną jesienną pogodę wybraliśmy się na wycieczkę do Górnośląskiego Parku Etnograficznego w Chorzowie. Uczniowie mieli okazję poznać budownictwo ludowe regionu śląskiego, a także zapoznać się z utworzoną na terenie skansenu ścieżką przyrodniczą.
Zdjęcia z wycieczki możesz zobaczyć tutaj.

  • Historia odczytana z nagrobków na szopienickim cmentarzu

W przededniu Święta Zmarłych udaliśmy się na spacer po szopienickich cmentarzach: katolickim i ewangelickim. Na pierwszym  zapaliliśmy znicze na mogiłach osób zasłużonych, m.in. Józefy Kantorówny i  mjr. Pełki Pętlińskiego. Większość uczniów po raz pierwszy mogła zobaczyć cmentarz ewangelicki.
Zdjęcia ze spaceru możesz zobaczyć tutaj.

  • Śląski ekumenizm

W celu przybliżenia uczniom tematyki śląskiego ekumenizmu chciałyśmy pokazać im współistnienie obok siebie różnych religii. Po zwiedzeniu cmentarza ewangelickiego udałyśmy się do kościoła parafii ewangelicko – augsburskiej w Katowicach  – Szopienicach. Pastor w ciekawy sposób przedstawił nam różnice pomiędzy naszymi kościołami i odpowiedział na zadane pytania. Kontynuując tę tematykę, dzięki pomocy Państwa Slezarczyk, zorganizowałyśmy niezwykle interesujące spotkanie dotyczące kultury żydowskiej. Prowadzący, Państwo Dylus swój wykład oparty na prezentacji multimedialnej wzbogacili pamiątkami przywiezionymi z Izraela, pieśniami i anegdotami. Pani Ania Slezarczyk przygotowała tradycyjną, słodką  potrawę szabasowej kuchni żydowskiej, która podana na macy bardzo wszystkim smakowała. W dalszej części spotkania Ola Cybulska uczyła nas tańców żydowskich. Kolejne zajęcia poświęcone były zwiedzaniu cmentarza żydowskiego. Uczniowie z wielkim zaangażowaniem wyszukiwali macewy z coraz to innymi symbolami i dopytywali się co one znaczą. Dowiedzieli się też jak się powinni zachowywać na terenie kirkutu. Ta niezwykła nekropolia u wszystkich uczestników wycieczki wywołała zadumę nad losami narodu o tak tragicznej historii.
Zdjęcia z trzech kolejnych zajęć możesz zobaczyć tutaj.

  • Bogaci do kamienic, ubodzy do familoków

W grudniu mieliśmy możliwość zwiedzenia Nikiszowca. Spacer po tej charakterystycznej dzielnicy połączyliśmy z wystawieniem przedstawienia „Nasz plac na Wasz plac” w Zespole Szkół Specjalnych nr 7.
Zdjęcia z tego wyjazdu możesz zobaczyć tutaj.

  • Siemieniotka i mocka, czyli tradycyjna śląska wigilia

Jedne z grudniowych zajęć poświęcone zostały, podobnie jak w ubiegłym roku, przygotowaniu tradycyjnej śląskiej potrawy wigilijnej – makówek.
Zdjęcia z przygotowania makówek możesz zobaczyć tutaj.

  • Górnik z karbidką i pyrlikiem

Wśród zadań związanych z tematyką tradycyjnych zawodów na Śląsku zaplanowałyśmy wizytę w Muzeum Izbie Pamięci Kopalni WUJEK. Uczniowie z wielką uwagą wysłuchali opowieści przewodnika o początkach kopalni, wydarzeniach z 16 grudnia 1981 roku. Ze wzruszeniem obejrzeli poruszający dokument Agnieszki Świdzińskiej pt. „Życiorysy z bliznami”, a następnie oddali hołd poległym górnikom pod pomnikiem – krzyżem.
Zdjęcia z wizyty w muzeum możesz zobaczyć tutaj.

  • Karminadle, wodzionka i kołocz, czyli śląska kuchnia

Realizacja powyższej tematyki rozpoczęła się od zebrania przepisów na śląskie potrawy i opracowania własnej „Książki kucharskiej”. Na podstawie ujętych w niej instrukcji przygotowywaliśmy potem śląskie potrawy: wodzionkę, kluski śląskie i modrą kapustę.
Zdjęcia ze śląskiego gotowania możesz zobaczyć tutaj.

Prowadzące: Elżbieta Cybulska i Wiesława Dąbrowska

Program innowacji z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego „Cudze chwalicie swego nie znacie!”

Podsumowanie innowacji z zakresu edukacji regionalnej dla II etapu edukacyjnego „Cudze chwalicie swego nie znacie!” realizowanej w roku szkolnym 2010/2011 oraz 2011/2012